امتیاز کاربران

ستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعال
 

دانشمند علوم سیاسی چارلز لیندبلوم (Charles Lindblom) مدل عقلانیت مطلق در سیاستگذاری را مورد انتقاد شدید قرار داد. وی استدلال کرد که مدل عقلانیت مطلق از نواقص بسیاری رنج می برد که یکی از آنها تغییرات سریع، انقلابی و شتابدار است.

 لیندبلووم تئوری دیگری درباره تصمیم گیری ارائه می کند که تحت عنوان اینکرمانتالیسم یا «تدریجی گرایی» معروف است. در این مدل سیاستگذاری بر مجموعه محدود و دامنه باریکی از گزینه ها متکی است مضافاً اینکه این مدل معتقد به تغییرات اندک و تدریجی  و حفظ وضع موجود می باشد نه اهداف انتزاعی بلندپروازانه و تغییرات شدید. این مدل در وحله اول متمرکز بر تأثیرات و نتایج کوتاه مدت و پیامدهای مهم اجرا می باشد و توجه چندانی بر روشهای کمی و محاسبه هزینه و فایده نیز ندارد. مفروضه های اصلی این مدل عبارتند از : اهداف منفک شده و تعیین شده نیستند. تعریف اهداف و تحلیل اوضاع شدیداً به هم وابسته هستند به عبارت دیگر تعریف اهداف وابسته به تحلیل شرایط کنونی است و در خلاء خلق نمی شود. سیاستگذارانی و تصمیم گیران تنها تعداد محدودی از گزینه ها را درنظر می گیرند؛ طبیعتاً آنهایی که با سیاستهای جاری تفاوت اندکی دارند و همه نتایج سیاستها حتی در مورد گزینه های مهم درنظر گرفته نمی شوند زیرا توان پیش بینی همه نتایج، زمان و منابع مورد نیاز برای بررسی کلی گرایانه وجود ندارد.
 از آنجایی که ابزار و اهداف قابل تفکیک نمی باشند لذا تعریف مشکل تداوم خواهد داشت یعنی تحلیل سیاست هرگز به پایان نمی رسد و سیاست تنها برای یکبار تدوین نمی شود بلکه بارها و بارها بازسازی و تعریف می گردد. برای مثال سیاست آموزشی هرگز برای یکبار تدوین و با اجرا به پایان نمی رسد بلکه همیشه تداوم دارد و با تغییرات اندکی با اقتضائات زمان منطبق می شود.
 لیندبلوم دلایلی را برای اثبات مناسب بودن این مدل ارائه می کند اول اینکه خطاهایی که در اثر مدل فزاینده حاصل می شود با توجه به ذات محافظه کار آن تأثیرات منفی زیادی بر محیط ندارد و به آسانی قابل اصلاح است. از نظر سیاسی ایجاد توافق بر سر اهداف و ترجیحات این مدل آسانتر است زیرا مخالف و حساسیت شدیدی همچون مدلهای خردگرا ایجاد نمی کند لذا حمایت بیشتری را همراه خواهد داشت. وی ادامه می دهد که اصلاحات تدریجی و مداوم در تعریف مشکل، ارائه راه حل و اجرا متدی عقلانی و مؤثر برای حل مشکلات و سیاستگذاری است. براساس نظر لیندبلوم سیاستگذاران هر ساله به بازنگری کلی سیاستهای موجود، تعیین اهداف اجتماعی جدید ومحاسبه هزینه منفعت گزینه ها، رتبه بندی ترجیحات و سپس انتخاب برحسب اطلاعات کامل اقدام نمی کنند. بلکه برعکس محدودیتهای مختلف باعث می شود سیاستگذاران سیاستهای سابق را با اندکی تغییر ادامه دهند. این مدل درباره سیاستها و برنامه های اساسی و پایه ای جاری محافظه کار است و بر اصلاح سیاستها متمرکز می باشد یعنی سیاستگذاران تلویحاً با سیاستهای سابق موافقت می کنند. شاید بتوان علت این امر را به طور خلاصه این مسائل دانست که اولاً هزینه و زمان کافی برای محاسبه همه گزاره ها و بدیلها وجود ندارند و نیز حتی با یاری فناوری توانایی پیش بینی همه نتایج احتمالی و یا توانایی سنجش نسبت هزینه-فایده را هنگام تضاد چند ارزش سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را ندارند. ثانیاً چون درباره آثار و نتایج سیاستهای کاملاً جدید و متفاوت بی اعتمادی وجود دارد اطمینان بخش تر این است که سیاستهای سابق را –حداکثر با کمی تغییر- ادامه دهیم. ثالثاً ممکن است سرمایه گذاریهای سنگینی که در برنامه های جاری صورت گرفته است مانع تغییرات کلی در این برنامه ها شود. رابعاً این نوع تصمیم گیری از نظر سیاسی مصلحت آمیز است چون مجادلات بسیار کمتر از زمانی است که فرایندی همه/ هیچ، آری/ نه در سیاستگذاری وجود داشته باشد لذا در حفظ ثبات خود سیستم سهم مهمی دارد. خامساً سیاستگذاران به محض دستیابی به راه حل قابل اجرا به جستجو پایان می دهند و معمولاً چون این جستجو با سیاستهای بسیار نزدیک با سیاستهای جاری آغاز می شود. لذا راه حلی که یافته می شود تفاوت فاحشی با سیاستهای جاری نخواهد داشت و تنها هنگامی که گزینه های جاری اساساً رضایتبخش به نظر نرسند سیاستگذار برای ابداع سیاستهای جدید خطر خواهد کرد و نهایتاً در نبود ارزشها و اهداف اجتماعی مورد توافق همگانی در جوامع تکثرگرا ادامه دادن و اصلاحات جزئی سیاستهای موجود بسیار بهتر است تا درگیرشدن در طراحی سیاست جدید و متعاقباً درگیرشدن در منازعات مخالفین/ موافقین.این بیانات ذهن را متوجه مفهوم «مهندسی اجتماعی تدریجی» کارل پوپر (Popper) می کند. در عالم وقاع کنار گذاشتن رادیکال یک سیاست عموماً مستلزم واقعه ای حاد نظیر فروپاشی اقتصادی، جنگ، شورشها و غیره است. از اینرو آنهایی که مایل به ایجاد تغییرات اساسی هستند باید راهکارهایی را مورد توجه قرار دهند که واقعیات موجود را از نظر دور ندارند.

 این مدل بی بهره از انتقاد نمانده و یکی از این انتقادات ناتوانی این مدل در ارائه توضیحی کامل از سیاستها و تصمیم گیری هاست. این مدل توضیح روشنی از رقابت های گروهای ذینفع در جریان سیاستگذاری، که در عالم واقع جزء لاینفک فرایند سیاستگذاری به شمار می رود، ارائه نمی دهد. مابین تغییرات تدریجی و تغییرات سریع مرز روشنی ترسیم نمی کند؛ یعنی به روشنی مشخص نیست ملاکهای تغییر تدریجی و یا معیارهای تغییرات سریع کدامند. همچنین این مدل درک مناسبی از تقابل ارزشها و اهداف و غلبه ترجیحات نخبگان خاص هنگام گردش نخبگان به دست نمی دهد و تنها توضیحی مختصر از آنچه در شرایط عادی و تصمیم گیری های غیرحساس روی می دهد عرضه می نماید. این مدل به این علت که توصیه و تأکید بر تغییرات جزئی دارد و وضع موجود را حتی اگر غلط باشد به چالش نمی کشد مورد انتقاد واقع شده است. از سوی دیگر با توجه به ایستایی و عدم پویایی در طرح سیاستهای نو این مدل در درازمدت باعث خلق «باتلاق سیاستها» می گردد. در این حالت انباشت فراوانی از قوانین و سیاستها را شاهد هستیم که هیچ یک قابلیت اجرا ندارند و این مدل به دلیل ذات اصلاحی و تغییر جزئی توان بازسازی های کلی را ندارد. گروهی نیز معتقدند حتی در رژیمهای لیبرال دموکراسی قدرت متعادل، متوازن و ثابت نیست. ممکن است سیاستی به نفع گروهی که در قدرت هستند باشد و به آرامی ادامه یابد اما با تغییر نخبگان حاکم سیاست جدیدی که منافع گروه جدید را تأمین می نماید به کلی جایگزین سیاست سابق گردد.
 علیرغم انتقادات فوق لیندبلوم استدلال می کند که گرچه مدل تغییرات تدریجی به طور خاص به یکسری از تغییرات و اصلاحات خاص و جزئی اشاره دارد اما این مسئله لزوماً به این معنا نیست که این مدل حافظ نظم موجود است. وی مخصوصاً در کتاب «سیاست و بازار» استدلال می کند که تغییرات بزرگ در سیاستها، ایده ها و خواسته های عمومی می تواند حاصل تغییرات کوچک در مکانیزمهای اساسی سیاسی و اقتصادی باشد، لذا محافظه کاربودن یا رادیکال بودن این مدل بستگی به این دارد که چه چیزی و با چه کیفیتی تغییر می کند. برخلاف انتقادات فوق مدل تغییرات تدریجی یا فزاینده از زمان ارائه شدنش یعنی اواسط دهه 1960 میلادی به صورت مدل غالب برای درک سیاستگذاری عمومی باقی مانده است

مقالات مفید:

حرکت آهسته به جلو
حرکت آهسته به جلویکی از مهمترین و اساسی ترین مقاله های سیاستگذاری عمومی با نام علم حرکت آهسته به جلو نوشته چارلز لیندبلوم
توضیحات بیشتر
قیمت : 4000 تومان
نقر نظریه تدریجی گرایی لیندبلوم
نقر نظریه تدریجی گرایی لیندبلومحرکت آهسته به جلو: علم یا جبرگرایی نوشته هزقیل درور
توضیحات بیشتر
قیمت : 4000 تومان
ضجه های لیندبلوم در اصرار بر حفظ وضع موجود
ضجه های لیندبلوم در اصرار بر حفظ وضع موجودضجه و زاری لیندبلوم: اینکرمنتالیسم و اصرار مداوم بر حفظ وضع موجود نوشته مایکل آتکینسون
توضیحات بیشتر
قیمت : 2000 تومان
معرفی الگوهای سیاستگذاری
معرفی الگوهای سیاستگذارینقد و بررسی مدلهای کلان سیاستگذاری عمومی و کاربست آنها در ایران نوشته دکتر حسین قلجی
توضیحات بیشتر
قیمت : 10000 تومان
جریانها و مرحله ها در سیاستگذاری عمومی
جریانها و مرحله ها در سیاستگذاری عمومیجریانها و مرحله ها در سیاستگذاری عمومی: انطباق نظریه جریانهای سیاستی کینگدان و نظریه سیاستگذاری مرحله ای نوشته مایکل هاولت نشریه اروپایی مطالعات سیاسی
توضیحات بیشتر
قیمت : 2000 تومان
نظریه سیاستگذاری چگونه بر اتخاذ سیاستها تاثیر میگذارد؟
نظریه سیاستگذاری چگونه بر اتخاذ سیاستها تاثیر میگذارد؟نظریه سیاستگذاری چگونه بر اتخاذ سیاستها تاثیر میگذارد؟ نوشته پل کایرنی
توضیحات بیشتر
قیمت : 1000 تومان