امتیاز کاربران

ستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعال
 

نظریه پردازان قدرت دیوانسالاری در فرآیند اجرای سیاست ها (نظریه ویلداوسکی درباب اجراپژوهی یا تحلیل اجرای سیاستهای عمومی) بر این باورند که یکی از ویژگی های اصلی دولت مدرن آن است که قدرت دیوانسالاران یا فن سالاری با خدمت به خود و نه منافع عمومی، افزایش پیدا کرده است.

 تأکید بر نقش بوروکرات ها در اجرا نزد مکتب انتخاب عمومی اهمیت ویژه ای دارد. ریشه این مکتب را می توان به آثار گوردون تولاک، آنتونی داونز و ویلیام نیسکانن ارجاع داد. دلمشغولی این اندیشمندان، عقلانیت و انگیزه های دستگاه اداری است.

کار گوردون تولاک معمولاً در حکم یکی از کارهای اولیه در خصوص رهیافت انتخاب عمومی تلقی می شود. ملاحظات انتقادی او در خصوص سرشت «خویش خدمتی» دیوانسالاران بر پایه تجربه وی در وزارت خارجه آمریکا استوار بوده است. از نظر تولاک، مطالعه سیاست، سیاستگذاری و اجرای سیاست ها باید بر پایه همان فرضیه هایی باشد که برای تشریح رفتار بنگاه ها، تجار و مصرف کنندگان به کار گرفته می شود، یعنی نفع شخصی. وی نتیجه می گیرد که دیوانسالاران فقط به حداکثر کردن سود شخصی و نه منافع عمومی می اندیشند. فرآیندهای سیاسی لیبرال در کنترل رشد قدرت دیوانی ناکام هستند، راه حل مبارزه با منفعت طلبی بوروکرات ها به صحنه آوردن نیروهای بازار و ایجاد رقابت با آن ها است. وی روش های انعقاد قرارداد با بیرون از دستگاه دیوانی، خصوصی سازی و افزایش رقابت میان دستگاه های دولتی در اجرای امور می پردازد. در این میان آنتونی داونز و ویلیام نیسکانن به عنوان پشتیبانان وی وارد میدان شدند.

آنتونی داونز که کتاب «درون دیوانسالاری» را در سال 1967 نگاشته کار خود را با این فرضیه آغاز کرد که تصمیم گیری در دیوانسالاری ها محصول دنبال کردن منافع شخصی است. وی 16 قانون را بر می شمارد که نشان دهنده این واقعیت می باشند که محرک مقامات اداری سود شخصی است و کارکردهای اجتماعی سازمان ها به شدت تحت تأثیر ساختار درونی آن ها است. قوانین 16 گانه داونز عبارتند از: 1) قانون افزایش محافظه کاری، 2) قانون سلسله مراتب، 3) افزایش محافظه کاری فردی، 4) قانون کنترل ناکامل، 5) قانون کاهش کنترل، 6) قانون تغییر جهت قانون، 7) قانون تکرار مضاعف یا ایجاد سازمان برای کنترل سازمان، 8) کنترل گسترش دایمی، 9) قانون ضد کنترل یا گریز از کنترل، 10) قانون کالاهای مجانی، 11) قانون قیمت گذاری غیر پولی، 12) قانون توسعه امپراتوری، 13) قانون وفاداری خویش خدمتی، 14) قانون منازعه میان سازمانی، 15) قانون خنثی کردن فشار. انگیزه های افراد اداری متفاوت است که موجب پیدایش افراد دیوانی مختلف می گردد: 1) صعودکنندگان، 2) محافظه کاران، 3) متعصبان که به یک برنامه متعهد هستند، 4) طرفداران و 5) دولتمردان که نسبت به منافع عمومی احساسات مثبت دارند.

داونز انگیزه های بوروکرات ها و مجریان را به دو بخش نفع شخصی خالص و منافع ترکیبی تقسیم می کند. منافع شخصی خالص عبارتند از: قدرت، درآمد، شخصیت، توافق (مقاومت در برابر تغییر و قبول وضع حاضر) و امنیت. منافع ترکیبی که ترکیبی از منافع شخصی و منافع غیر شخصی را در بر می گیرد عبارتند از: وفاداری شخصی به گروه، اهداف یا سازمان، غرور نسبت به انجام کار، تمایل به کار همسو با منافع عمومی و تعهد به یک برنامه خاص. به اعتقاد داونز اگر چه انگیزه ها میان دیوانیان متفاوت است اما هدف آن ها همواره حداکثر کردن منافع شخصی همگام با بزرگ تر شدن سازمانشان است. وی در پی آن است مدلی طرح نماید که قدرت پیشگویی داشته باشد. وی قصد دارد نشان دهد که چگونه انگیزه های دیوانسالاری با شیوه هایی که آن ها در کار اجرای سیاست عمومی نشان می دهند، متفاوت است.

ویلیام نیسکاتن معتقد است همان گونه که یک بنگاه اقتصادي در پی حداکثر کردن سود است، آنانی هم که در دستگاه دیوانی مشغولند به دنبال حداکثر کردن بودجه و اندازه اداره خود هستند. وی معتقد است از طريق همین افزایش بودجه است که آن ها می توانند منافع شخصی خویش را حداکثر کنند.

نظریه انتخاب عمومی سازنده مدلی قدرتمند برای توضیح این باور است که دیوانسالاران به چیزی که از منافع شخصی آن ها جدا باشد علاقه ای نشان نمی دهند. از اين رهگذر، این نظریه در طرح مکانیسم های ضد فساد و بازدارنده نقش محوری داشته و دارد. دان لوی یکی دیگر از نظریه پردازان این مکتب است که با نقد دیدگاه های گذشته، ایده جدیدی را در ارتباط با برآوردن نفع شخصی در فرآیند خصوصی سازی مطرح می نماید.

دان لوی با انتقاد از نظریه پردازان پیشین معتقد است افزايش بودجه و انواع روابط افراد دیوانی و تفاوت های موجود در قدرت، بسیار پیچیده تر از چیزی است که نیسکانن و دیگران بیان کرده اند. منافع شخصی، نیازی به بیان شدن از خلال اندازه اداره یا بودجه ندارد بلکه در شکل دهی آن ها خود را به نمایش می گذارد. وی در تشریح پدیده انفجار خصوصی سازی در دهه 1980 انگلستان و آمریکا این سؤال را مطرح می کند که چرا بوروکرات ها در برابر خصوصی سازی مقاومت چندانی از خود نشان ندادند؟ وی در تشریح دلیل مقاومت اندک در برابر خصوصی سازی عقیده دارد که این پدیده در عمل به پیشبرد منافع کارگزاران مدنی عالی رتبه تمام شده است. انعقاد قرارداد با عوامل بیرون از دولت و دیگر اشکال خصوصی سازی، در نهایت به مثابه ادامه استراتژی نخبگان دیوانی با هدف حداکثر سازی منافع شخصی از طریق شکل دهی به سازمان هایشان تلقی می شود.

بازاندیشی تأثیرات متقابل نظام سیاسی و دیوانسالاری
بازاندیشی تأثیرات متقابل نظام سیاسی و دیوانسالاریمقاله علمی-پژوهشی در مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران٬ سال سي و هشتم، شماره 4، زمستان 1387
توضیحات بیشتر
قیمت : 1000 تومان
ارزشهای عمومی و نگرشهای سیاسی در کار مدیران دولتی
ارزشهای عمومی و نگرشهای سیاسی در کار مدیران دولتیارزشهای عمومی و نگرشهای سیاسی در کار مدیران دولتی
توضیحات بیشتر
قیمت : 1000 تومان
  • الگار اولسن
    Elgar Olsen
    نظریه پرداز اجرای سیاستها
    استاد مدرسه رهبری و سیاستگذاری دانشگاه ویرجینیا و متخصص سیاستگذاری مسکن در مرکز مطالعات سیاستگذاری مسکن.
  • ویلیام دان
    William Dunn
    استاد روابط بین الملل و سیاستگذاری
    وی نویسنده کتاب ارزشمند تحلیل سیاستها چ۶ و استاد دروس روشهای ارزیابی و کاربرد فناوری در تصمیم گیری در دانشکده علوم سیاسی دانشگاه پیتسبورگ است.
  • حزقیل دراور
    Yehezkel Dror
    استاد علوم سیاسی
    عضو موسسه رند، استاد مدعو دانشگاههای آمریکا و مشاور دولتها در امور راهبردی. از او 15 کتاب منتشرشده که مهمترین آنها سیاستگذاری بازنگری شده، سیاستگذاری در معرض آسیب و نیز دولتهای دیوانه میباشند.
  • مایکل هاولت
    Michael Howlett
    متخصص تحلیل سیاستها و سیاست اجتماعی
    نویسنده کتابهایی چون طراحی سیاست عمومی، انسجام سیاستگذاری برای توسعه پایدار و مطالعه سیاست عمومی است
  • میشل کروزیه
    Michel Crosier
    جامعه شناس فرانسوی و عضو آکادمی اخلاق سیاسی
    نویسنده کتابهایی مانند دولت مدرن و دولت میانه رو و از نظریه پردازانی است که بر سیاستگذاری تاثیرات عمیقی داشته است
  • توماس دای
    Thomas R Dye
    استاد علوم سیاسی دانشگاه فلوریدا
    نویسنده کتاب درک سیاستگذاری عمومی چ۱۵ و سیاست دولتها و اجتماعات چ۱۶ و متخصص نظریه تنازع سازمانی نخبه گرایی و تکثرگرایی. رییس انجمن علوم سیاسی و سازمان مطالعات سیاستگذاری.
  • پیتر دولیون
    Peter DeLeon
    استاد مدرسه علوم اداری دانشگاه کلورادو
    وی متخصص امنیت انرژی و محیط زیست است و همچنین متخصص اجرا می باشد. وی دارای مهمترین آثار درباره اجرای سیاستها و کاربرد فناوری در سیاستگذاری است.
  • آنتونی داونز
    Anthony Downs
    اقتصاددان و استاد سیاستگذاری اقتصادی
    وی عضو موسسه بروکینگز و استاد دانشگاه شیکاگو است. وی عضو ارشد موسسه رند بوده و کتاب معروف نظریه اقتصادی دموکراسی از اوست.

دکتر حسین قلجی

دکترای علوم سیاسی-سیاستگذاری عمومی از دانشگاه تهران.

  • رییس اداره مطالعات سلامت اداری
  • مدیر پروژه های علمی
  • مترجم
  • استاد دانشگاه

ادامه مطلب